Son makalemde, ASP.net 2.0 ı seleflerine gözle görülür bir şekilde öne çıkaran 3 temel farklılığa göz atmıştık. Düşündümde bu 3 başlık dışında çok daha fazlasını inceleyebilirim. Tam da bunları düşünüp yazmaya başlamıştım ki , sahip olduğum küçük bilgileri klavyeye aktaran parmaklarımı durduramadığımı farkettim. İşte gene başlıyoruz ...

Bu makalede, .Net geliştiricilerine yönelik gelişmelerin neler olduğuna ve çalıştığımız projelerde nasıl daha hızlı üretim yapabileceğimize ve hızlı bir bakış yapacağız. Microsoft .NET 2005 'in %100 önceki sürümleri ile uyumlu olduğunu söylüyor. Aynı bildik, sonunda bir rapor veren sihirbaz tamam ama bunun %100 hatasız olduğunu düşünmüyorum. (Microsoft değil mi?). Bir kaç kişiden duyduğuma göre (kesin konuşmak gerekirse sadece 2 kişi), birşeyler ters gitti ve ortalık karıştı. Pozitif bakmaya çalışarak , onların tarafında hata olduğunu düşünüyorum. Visual Studio .Net 2005 in intellisense özelliğini seviyorum, .aspx ve hatta web.config dosyalarında bile güzel çalışıyor.

Şimdiden sonra tüm webform sınıflarımız (class) geliştireceğiniz web uygulamalarında ön tanımlı olarak "partial" (partial - hoşlanmasam da webform isimlendirme sistemi değişti, sanırım "partial" kelimesi de bunu doğruluyor) ve artık Visual Studio'nun oluşturduğu klasik kodlar artık yok. (ÇN: "Partial class"'lar ile ilgili ön bilgi için yazarın önceki yazım diye belirttiği makale okunabilir, kısacası .cs, .vb gibi kod sayfalarımızın içerisinde artık fazla kod bulunmuyor. 1.x de uygulamanıza textbox koyduğunuz zaman, ilgili kod hep .aspx hem de .cs/.vb dosyasına yazılırdı. Yeni sistem sayesinde bu bilgi sadece .aspx sayfasında tutuluyor ve "codebehind page" dediğimiz .cs/.vb sayfalarındaki kod fazlalıkları kaldırılmış ve ortaya temiz kod çıkmış durumda) Bunu önceki yazımda açıklamıştım. Diğer bir şey artık web.config dosyanız da bulunmuyor. Uygulamanızı ilk çalıştırdığınızda size web.config istiyor musunuz istemiyor musunuz diye soran bir ekran var o kadar. Vee artık global.asax dosyamız da bulunmuyor. Kulağa değişik geliyor değil mi ? IIS içerisindeki "precompiling" özelliğinden de bahsetmiştim.

Herneyse, işte .Net 2003 geliştiricisinin (ben) gözünden bazı değişiklikler ve gelişmelere dair alınmış notlar : 

1. Daha fazla web kontrolü : ASP.Net 2.0 ın en büyük yararlarından birisi VS2005 de saydığım kadarı ile 50 den fazla yeni kontrolün eklenmiş olması (emin değilim ama birisi 72 adet olduğunu söylemişti). Tüm login işlemlerinizi halleden "Login kontrolleri"nden , bir ton "navigation" kontrolleri vs ( veeeee web uygulamarı için RichTextBox kontrolü - yihhhuuuuu :), SharePoint Portal Server için WebPartlar, Data Kontroller, daha fazla Validation kontrolleri, HTML kontrolleri vb.
    
2. Temalar ve Kaplamalar ( Themes & Skins ). (Eski şişede yeni şarap - style dosyalarını başka birşeyle değiştiriyorlar) Bunu stil dosyaları ile yapmaladından hoşlanırdım, dalavere çevirmekten daha basit olurdu. Bence tekeri yeniden icat ediyorlar.
    
3. Master Pages (Sayfa temalarına benziyorlar bir ihtimal user controlleriniz yerine konabilirler) ve Menu kontrolleri (bilirsiniz işte sallanan meşhur menüler)
    
4. Profiller : ASP.Net 1.x oturmlarının (sessions) biraz daha üzerinde bir yapı denebilir. ASP.Net 1.x oturumlarınızın Uygulama (Application) seviyesinde  olduğunu hatırlayın, mesela 1 oturumun ömrünün uygulamanızın ömrü kadar olduğunu. İşte ASP.Net 2.0 da sahip olduğumuz profil denen sistemin kapsama alanı uygulamanız ömrünü tamamlasa bile devam ediyor. Bu Kullanıcı profillerini saklamanız gerektiğinde işe yarayabilir.
    
5. Provider Model : Artık veritabanına bağlanırken bize daha yardımcı olacak bir şeyimiz var.
    
6. DataGrid : Aslında muhteşem kontrolümüz DataGride aşık olanlar için kötü haber, artık DataGrid bulunmuyor. İyi haber ise, GridView isimli yeni bir kontrol mevcut. Aslında içine bir yığın fonksiyonalite eklenmiş DataGrid PLUS tan farklı bir şey değil. Yeni arkadaşınız gridview ile oynayıp derinliklerine inmeyi isteyebilirsiniz. VS 2005 in sundukları ile bu elemanı daha da fazla sevmeye başlıyorum.
    
7. XHTML uyumluluğu. Evet beyler, artık daha fazla dikkatli olmanız gerekiyor. Bundan sonra kötü HTML kodları yok. Tüm "tag" lerinizi kapayın, doğru yerlerine koyun, çünkü ASP.Net 2.0 bunları düzeltmedikçe uygulamanızı huzur içinde çalıştırmanıza izin vermeyecektir. Eski ASP.Net 1.x uygulamanızı 2.0 uygulamasına çevirmek istediğinizde bahse girerim hata ile karşılaşacaksınız. Aslında bu Güzel birşey. XHTML tarayıcı (browser) bağımsızlığıdır. Bir tarayıcıda ne görüyorsanız diğerinde de onu göreceksiniz demektir. (buraya küçük bir not ekleyeyim , IE 5.0 yada yukarısı)  XHTML kontrolleri  1.x sırasında internetten yüklenebiliyordu, artık ön tanımlı olarak geliyorlar.
    
8. Yerelleştirme : "Invariant Culture", "neutral culture", ve "spesific culture" isimleri altında bir takım yeni kavramlar bulunuyor. Eğer çok ülkeli, çok dilli bir sistem kurmak istiyorsanız bu oldukça işinize yarayacaktır. ASP.Net 2.0 daki yerelleştirme özelliğini kullanarak uygulamanız Internet Explorer daki dilleri otomatik olarak okuyup kullanabilir. Bir kaynak dosyası gerekli olacaktır, bulunmadığı takdirde uygulamanız varsayılan dil olarak US Englishi kabul eder.
    
9. DPAPI & RSA : Yeni şifreleme teknikleri aramızda . DPAPI - Veri Koruma API ve RSA. Eğer konfigurasyon dosyalarınızı hatta herhangi bir parçasını şifrelemek istiyorsanız bu büyük bir haber. (Veritabanı bağlantı bilgilerinizi web.config içerisinde AppSettings tagi altında bıraktığınız zamanları hatırlayın, artık bunlar konusunda endişe etmek gerekmeyecek)
    
10. Caching / Önbellek : 1.x de sayfa seviyesinde ve parça seviyesinde önbellekler ile çalışmış idik. Şimdi bir kaç yeni gelişme ile beraberiz: Absolute Cache ve Sliding Cache. Absolute cache  belirli bir zamanda süresi dolmaya ayarlı iken Sliding cache bir tıklama veya belirli bir süre durgunluktan sonra sona erecektir. Ve artık SQL Cache bağımlılığında yeni özellikler mevcut. SQL Serverin önceki sürümlerinde database seviyesinde cache yapabilmek için çok fazla ayar yapmamız gerekiyordu. .Net 2005 de ise ASP.Net runtime ı uyaran SQL server servisleri sayesinde çok fazla ayar yapmamız gerekmiyor. Kısaca 1.x de bunu baş ağrısı sebebi idi.

    Aspnet_reqsql.exe ile veritabanı önbelleklemesini ayarlabilisiniz.
    
    Komut satırında aspnet_regsql -s localhost -e -d pubs -ed
                             Aspnet_regsql -s localhost -e -d pubs -t titles

    Burada E cache i açar, d veritabanı ismini belirtir, bir sonraki ise tablo ismini tanimlar. Bunu yaptıktan sonra SQL Query analyzera gidip sysobjects tablosuna bakarıp SELECt sorgusu yaparsanız cache/önbellek hakkdında daha fazla detaya ulaşabilirsiniz. (WHERE değerini unuttum ama TYPE kolonuna bakmanız iyi olacaktır)

Artık ASP.Net 2.0 ile çalışmam için daha derinlemesine araştırma yapabilmem için elimde bir liste bulunuyor. Siz  de yeni bir proje başladınız mı ? Bu özellikleri nasıl buldunuz ? Sadece kısa bir gözden geçirme yaptım. Geride tonlarca muhteşem kontrol, yerelleştirme, tema ve skin, DPAPI & RSA, Master pages vb özellikler bulunuyor.

Yani Asp.net 2.0 da 1.x geliştiricileri için neler bulunuyor?

SQL Server 2005 kullandığınızı düşünerek, güzel ve yararlı araçların ve API'lerin  yardımı ile hızlı uygulama geliştirebilirsiniz. .NET 2003 e göre çok daha iyi ve gelişmiş güvenlik için bazı API'lere teşekkür etmeli. Kararlı ve sağlam mimarı ve çok daha performanslı uygulama geliştirme.

Tabiiki bunlar sadece benim varsayımlarım. .Net 2005 ile uğraşan, proje geliştiren, tecrübe kazanmış arkadaşların VS.Net 2005 in uygulama geliştirme ve çalıştırmada onlara neler kazandırdıklarını da bilmek isterim.

19.Mart.2006 Pazar